De wereld kent verwarring, onzekerheden en verharding. Polarisatie is aan de orde van de dag. We kunnen daar gemakkelijk somber van raken, we kunnen ook een tegenwicht bieden, door mensen te verbinden.

De Concerten Verbeelding tegen Verharding die van 25 april – 11 mei a.s. (zie data en locaties onderaan dit artikel) staan gepland, onder leiding van dirigent Jan Vermaning, bieden uitkomst. Door de verbinding van muziek met persoonlijke verhalen, verteld door polarisatie-expert Bart Brandsma, ontstaat een gevoel van moed en menselijkheid. De concerten verbeelden het verlangen van veel mensen om verschil niet te laten verdwijnen maar juist te omarmen. En dat lukt, als je ervaring deelt en samen aan één verhaal werkt. Dat is wat je ervaart in deze prachtige uitvoering door het Nationaal Symfonisch Kamerorkest in samenwerking met het Noord Nederlands Kamerkoor.

De concerten zijn ontstaan door een samenwerking tussen Jan Vermaning, het Nationaal Symfonisch Kamerorkest en Jules Schelvis met de uitvoering van Er reed een trein naar Sobibor. In 2013 in het kader van Nederland Herdenkt, las Jules Schelvis, zittend tussen de leden van het Nationaal Symfonisch Kamerorkest, voor uit zijn laatste boek. In 2014 volgden hierop een internationale tournee en nog een allerlaatste keer trad Jules Schelvis op deze wijze op in maart 2015 in het Vredespaleis in Den Haag.

NOS Er reed een trein naar Sobibor | NPO Start

In april het jaar daarop is Jules Schelvis overleden maar Jan Vermaning wilde de concerten voortzetten. In 2024 tijdens de internationale dag van de vrede, werd een nieuwe editie van het concert gehouden waarbij filosoof en polarisatie-expert Bart Brandsma inhoudelijk het concert versterkte met persoonlijke verhalen en inzichten. Bart Brandsma ging symbolisch in gesprek met Jules Schelvis en maakte vanuit Jules’ geschiedenis een brug naar en vergelijking met het heden.

Dit jaar komt er een nieuwe (landelijke) reeks concerten. Tijdens vijf voorstellingen gaat Bart Brandsma ‘in gesprek’ met Titus Brandsma, Nederlands karmeliet, rector magnificus van de Katholieke Universiteit Nijmegen, publicist, ‘heilige’ en verzetsheld die in 1942 in concentratiekamp Dachau overleed.

Eind december 2025 stond in het Friesch Dagblad een interview met Bart Brandsma over ondermeer zijn muzikale gesprek met Titus Brandsma.

Over Jan Vermaning:
Jan Vermaning is een internationaal orkestleider. In Nederland dirigeerde hij o.a. het kamerorkest van het Noord Nederlands Orkest in Mahler’s 4e Symfonie. In 2007 heeft hij samen met Anita Jongerman (concertmeester) het Nationaal Symfonisch Kamerorkest opgericht, waar hij vanaf de oprichting chef-dirigent is. Onderscheidingen: voor zijn werk als initiator/projectleider en dirigent van het nationale- en internationale project rondom Holocaust overlevende Jules Schelvis ontving hij in 2013 de Rachel Borzykovsky-penning. In 2020 ontving hij voor zijn vele vrijwilligerswerk én het door Koning Willem-Alexander persoonlijk zeer gewaardeerde project ‘Er reed een trein naar Sobibor’ de Koninklijke onderscheiding: Officier in de Orde van Oranje-Nassau.

Meer over Jan Vermaning is te vinden op zijn site: https://www.janvermaning.nl/.

Over Bart Brandsma
Bart Brandsma is internationaal bekend polarisatie-expert. Aanvankelijk werkte hij als journalist en documentairemaker. Sinds 2005 heeft hij zich toegelegd op één enkele missie: professionals in hun dagelijkse werk praktisch houvast geven bij het doorgronden en doorbreken van wij-zij denken. Bart Brandsma adviseert in binnen- en buitenland een grote verscheidenheid aan organisaties en bedrijven. Van ministeries tot schoolbesturen, van burgemeesters tot journalisten, van politie tot rechtspraak, van gemeenten tot multinationals, van jeugdwerkers tot activisten. Zijn aanpak heeft zijn werking bewezen, zowel nationaal als internationaal. Behalve in Europa (van Finland tot Spanje, van Noord-Ierland tot Oekraïne) wordt hij ook gevraagd als strategisch adviseur en trainer buiten Europa zoals in Cambodja, Myanmar, Libanon en Tanzania. Meer over Bart Brandsma is te vinden op zijn site: https://insidepolarisation.nl.

Een paar vragen aan Jan Vermaning over de Concerten van Verbinding

Waarom vind je het zo belangrijk om het werk van Jules Schelvis voort te zetten?
Het is niet zozeer dat ik het werk van Jules Schelvis in het bijzonder wil voortzetten. Mijn drive zit hem erin dat de wereld blijkbaar nooit van de geschiedenis kan en wil leren. De polarisatie die nu gaande is, valt te vergelijken met die van de 30-er jaren. Mensen worden uiteengedreven en men zoekt een zondebok…
Vanuit mijn familiegeschiedenis komt ook een deel van mijn drive, namelijk dat beide
grootouders in het verzet zaten. Mijn moeder was op jonge leeftijd koerierster en mijn vader heeft in een werkkamp gezeten. De motivatie om voor een ander op te komen wil ik onder de aandacht houden.
Vanuit mijn jarenlange vrijwilligerswerk voor de stichting Nationale Herdenking Joure, proberen we ouderen, maar vooral de jeugd te onderwijzen ‘opdat we niet vergeten’

Dit jaar kiezen jullie niet het verhaal van Jules Schelvis maar voor het verhaal van Titus
Brandsma, waarom hij?
Bart was al jaren geïnteresseerd in zijn verre familielid, Titus Brandsma. Titus was ook een filosoof en probeerde de verschuivingen in de maatschappij en de dynamiek tussen mensen te duiden.
In dit nieuwe project gaat Bart Brandsma ‘in gesprek’ met Titus Brandsma: Waar komt de kracht van een individu vandaan om voor de onderdrukten op te komen. Ook nu maakt Bart een sprong van het verleden naar het heden. Barts woorden zijn indrukwekkend en schudden mensen wakker.
Er is veel vertrouwen tussen Bart en mij en een hele goede samenwerking. We hopen dat we met ons gezamenlijke verhaal de samenleving kunnen bereiken. Wij-zij denken moeten we blijven benoemen, zodat we niet (weer) als samenleving uit elkaar gaan vallen.

En het is niet één concert maar het zijn er maar liefst vijf. Een concertreeks op vijf verschillende plaatsen, is hier een bijzondere reden voor?
Na het succes van 21 september 2024, voelden Bart en ik de behoefte dit vaker te gaan doen Het hele project is inderdaad groot en kost behoorlijk veel energie (en geld). Het is dan erg fijn om voor al die energie en tijd die het maken van het concert iedereen gekost heeft, het meer dan één keer te kunnen uitvoeren. Bovendien heeft het daarmee ook meer impact. Uiteindelijk brengen we deze bescheiden concertreeks nu van noord tot zuid in Nederland. Hopelijk wordt het een succes en gaan we het nog heel veel vaker uitvoeren!!

Waarom kies je voor het verhaal en de muziek samen, wat maakt dit volgens jou los bij mensen?
Er reed een trein naar Sobibor hebben we uiteindelijk zo’n 13 keer uitgevoerd (binnen- en buitenland) Ook hier maakte ik gebruik van tekst – muziek en beeld. Deze triangel van woord muziek-beeld komt bij mensen binnen. Op deze manier worden diverse emotionele lagen ‘aangesproken’: tijd om te luisteren, te beleven (visueel en auditief) en te verwerken.
Vooraf wordt aangegeven dat er tussentijds NIET geapplaudisseerd mag worden. Ieder aanwezig individu wordt op zichzelf en de eigen gedachten teruggeworpen. Bart omschrijft dit heel terecht als ‘de positie in het stille midden’: je doet er toe en kunt iets doen!

Waarom Bart Brandsma kiest voor een gesprek met Titus Brandsma
Al vroeg in de jaren dertig van de twintigste eeuw waarschuwde filosoof en Karmelitaans monnik Titus Brandsma voor de gevaren van het Nationaal-Socialisme. Hij was rector magnificus van de Katholieke Universiteit Nijmegen, speelde veel maatschappelijke rollen, waaronder die van journalist, en belandde zo al snel op de zwarte lijst van de Duitse bezetter, zelfs nog voor deze in 1940 Nederland overmeesterde. Vanaf het begin van de bezetting kwam Titus in het geweer tegen maatregelen, bijvoorbeeld die van de uitsluiting van Joodse leerlingen op scholen, de verplichte NSB-propaganda in kranten en bladen. Hij was in zijn tijd publiek gekend, gold als een spreker van gewicht. Al vroeg in het vizier van de Nazi’s gekomen werd hij uiteindelijk in januari 1942 ingerekend, naar de Scheveningse gevangenis overgebracht, en uitgebreid verhoord.

De verslagen van de verhoren geven een ongebroken Brandsma te zien, die zich niet door vijanddenken laat bepalen. Hij doet niet mee aan wij-zij denken. Hij wenst Duitsland en Nederland samen te zien optrekken, zegt hij, en raakt niet onder de indruk van de opsluiting, wat voor een monnik, die gewend is aan zijn cel een herkenbare situatie is. Hij kiest er niet voor om toe te geven, geeft daarmee elk zicht op vrijlating op. En zo komt hij in kamp ‘durchgangslager’ Amersfoort terecht, en is daar onophoudelijk zijn medegevangenen tot grote steun. Ooggetuigen spreken van ‘een man die vrij was in gevangenschap’, die hen optilde, en iets dragelijk wist te maken voor hen, in ondragelijke omstandigheden. Hij steeg boven zichzelf uit, en dat verhaal moet verteld worden. Het kostte hem zijn leven, na transporten die hem tot in Dachau, het concentratiekamp, hebben gebracht.

Bart: “Mensen laten zich heel verschillend raken door Titus Brandsma. Voor sommigen is hij heilige, anderen kiezen de term verzetsheld. Aspecten die mij raken, liggen besloten in mijn biografie, omdat ik zelf lang werkte als journalist, omdat ik zelf filosoof ben, en dan nog eens ver familielid. En dan is er de geloofsopvatting van Titus Brandsma. Voor hem domineerden niet leerstellingen, niet een droog stelsel van overtuigingen, maar een zoeken naar een waarachtige levenshouding. Is het mogelijk om ‘het kleine’, het op zelfbehoud en eigenbelang gerichte, los te laten, om vervolgens ruimte te geven aan ‘een andere bedoeling’ met het leven. De houding van de mysticus.. Dat spreek me aan, ook al omdat ik me als filosoof, consultant en trainer zo’n twintig jaar met de dynamiek van polarisatie bezig houdt, wij-zij denken. Met mijn werk raak ik aan de inzichten van Titus Brandsma.
Het kost dan ook geen moeite om Titus Brandsma, met zijn houding ten opzichte van
verwarrende, onzekere tijden, waarin verharding toeneemt, te gaan bevragen. Wat kunnen we leren van hem, wat zijn routes die ons uit de somberte kunnen houden? Wat is een goed en persoonlijk antwoord op onze tijd? De verbeelding die je met verhalen en muziek (het orkest van Jan Vermaning) kan oproepen, sluit sterk aan bij wat Titus Brandsma wilde. Zachte krachten oproepen, zo sterk, dat daarmee gevoelens van machteloosheid het nakijken krijgen.

Data en locatie van de concerten Verbeelding tegen Verharding

– 25 april 2026 – Dokkum, Bonifatiuskapel 20.00 uur
– 30 april 2026 – Nijmegen, Titus Brandsma Gedachteniskerk 20.00 uur
– 3 mei 2026 – Zwolle, Dominicanenkerk 16.00 uur
– 8 mei 2026 – Bolsward, Grote- en/of Martinikerk 20.00 uur
– 11 mei 2026 – Oss, Titus Brandsmaparochie 20.00 uur

Bestellen Tickets
– Ticketprijs €15,-
– Door op bovenstaande links te klikken kun je de kaarten per locatie bestellen